Ratusz zabezpiecza Pomnik Walk Rewolucyjnych. Kolejny etap sporu o monument w Rzeszowie
Władze Rzeszowa konsekwentnie umacniają ochronę prawną Pomnika Walk Rewolucyjnych, rozpoczynając procedurę wpisu monumentu do Gminnej Ewidencji Zabytków. To kolejny ruch w trwającym od lat sporze między samorządem a Stowarzyszeniem Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia, które domaga się usunięcia obiektu jako symbolu propagującego ustrój totalitarny. Równolegle toczą się dwa postępowania sądowe – jedno dotyczące własności działki, drugie statusu zabytkowego monumentu.
To nie jest tylko spór o beton i stal – przyszłość charakterystycznej sylwetki górującej nad rondem Dmowskiego w Rzeszowie od lat dzieli mieszkańców, urzędników i działaczy społecznych. Monument, oficjalnie noszący nazwę Pomnik Walk Rewolucyjnych, a znany również jako Pomnik Czynu Rewolucyjnego, właśnie wszedł w kolejną fazę prawnej batalii.
Władze miasta rozpoczęły procedurę wpisania obiektu do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Rzeszowa. Choć od 8 sierpnia 2024 r. monument znajduje się już w rejestrze zabytków województwa podkarpackiego (pod numerem A/1827), dodatkowy wpis na poziomie gminnym ma stanowić formalne uzupełnienie ochrony prawnej. Oznacza to, że wszelkie miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego dla tego terenu będą musiały uwzględniać zasadę ochrony monumentu, a ewentualne prace budowlane lub rozbiórkowe będą wymagać ścisłego uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Trzy dekady kontrowersji i dwie drogi sądowe
Spór o pomnik ma długą i złożoną historię. Monument zaprojektowany przez Mariana Koniecznego – twórcę warszawskiej Nike – odsłonięto uroczyście 1 maja 1974 r. jako upamiętnienie walk rewolucyjnych na Rzeszowszczyźnie. W 2006 r. uchwałą Rady Miasta teren placu defilad wraz z pomnikiem został odstąpiony za symboliczną kwotę około 30 tys. zł Zakonowi Bernardynów, co zdaniem obecnych władz miasta było decyzją rażąco niekorzystną dla interesu publicznego. W czerwcu 2024 r. bernardyni przekazali monument Stowarzyszeniu Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia, które otwarcie dąży do wyburzenia obiektu, uznając go za symbol propagujący ustrój totalitarny.
Obecnie przed sądami toczą się dwa równoległe postępowania. W maju 2026 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił pozew miasta o prawo własności do samego monumentu – pomnik pozostał w rękach stowarzyszenia. Ratusz nie skapitulował i złożył apelację, czekając na wyznaczenie kolejnej rozprawy. Równolegle właściciel terenu odwołał się od decyzji o uznaniu obiektu za zabytek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co może przeciągnąć się jeszcze przez wiele miesięcy.
Osobny proces dotyczy ważności samej darowizny z 2006 r. – miasto stara się sądownie unieważnić przekazanie działki zakonowi, argumentując, że wycena była rażąco zaniżona, a cel darowizny nie został zrealizowany. Na początku 2026 r. Sąd Okręgowy oddalił również ten pozew, ale samorząd złożył apelację.
Co dalej z rzeszowskim monumentem?
Pomimo zaostrzającego się konfliktu, władze miasta deklarują determinację w dążeniu do zachowania i renowacji pomnika. Samorząd, wspierany przez aktywistów z Fundacji Rzeszowskiej, argumentuje, że monument stał się integralną częścią krajobrazu i tożsamości miasta, a jego forma architektoniczna ma wartość artystyczną wykraczającą poza ideologiczną wymowę. Konrad Fijołek, prezydent Rzeszowa, wielokrotnie podkreślał, że miasto jest gotowe przejąć obiekt i sfinansować jego remont.
Z kolei prezes Stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia, Marcin Maruszak, zapowiada walkę z nakazem remontu i z decyzją o wpisie do rejestru zabytków, określając monument jako „komunistyczny obiekt propagandowy gloryfikujący przemoc i zbrodnię”.
Ostateczne rozstrzygnięcie sporu może zapaść zarówno na drodze sądowej, jak i administracyjnej. Jeśli miastu uda się udowodnić nieważność darowizny z 2006 r., teren wróci do gminy, co otworzyłoby drogę do remontu i udostępnienia monumentu mieszkańcom. Jeśli jednak sądy utrzymają prawa własności stowarzyszenia, a WSA uchyli wpis do rejestru zabytków, nic nie stanie na przeszkodzie, by charakterystyczna sylwetka na stałe zniknęła z panoramy miasta.
Źródła
Tekst opracowany z pomocą sztucznej inteligencji. Za publikację odpowiada Redakcja Co w Rzeszowie.
Powiązane materiały
Projekt MAKI z Rzeszowa na prestiżowej wystawie w Tokio
Koncepcja Międzynarodowej Areny Kultury i Integracji (MAKI), planowanej przy al. Józefa Piłsudskiego w Rzeszowie, trafiła na prestiżową wystawę GA INTERNATIONAL w tokijskiej GA Gallery. Projekt pracowni Kengo Kuma & Associates i polskiego zespołu Schick Architekci by TKHolding to jedyny projekt z Polski wśród 25 prezentowanych w Tokio. Obiekt o powierzchni ponad 28 tys. m² ma łączyć bibliotekę, sale koncertowe i przestrzenie społeczne pod jednym dachem.
Wróbel: „Nie ufam prezydentowi”. Ile Rzeszów dopłaci do PCLA?
Podkarpackie Centrum Lekkiej Atletyki ma zostać otwarte 7 listopada, a na ostatniej sesji radni zgodzili się dołożyć do inwestycji kolejne 3,3 mln zł. Michał Wróbel z Razem dla Rzeszowa pyta, ile miasto będzie dopłacać do stadionu w przyszłości, i stawia na sesji wniosek o referendum w sprawie odwołania prezydenta Konrada Fijołka.
Nowe obiady w szkolnych stołówkach na Podkarpaciu od 1 września
Od 1 września w szkołach i przedszkolach na Podkarpaciu zaczynają obowiązywać nowe zasady żywienia zbiorowego. Co najmniej raz w tygodniu dzieci dostaną obiad na bazie nasion roślin strączkowych bez produktów odzwierzęcych, a zupy co najmniej dwa razy przygotowane na wywarach warzywnych. Wprowadzenie zmian to dla samorządów kolejne zadania bez dodatkowej dotacji, a politycy PiS podczas konferencji w Rzeszowie mówią o rosnących kosztach placówek.
