Co trzecia gmina na Podkarpaciu nie spina budżetu na usługi
Według raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego niemal 33% gmin w województwie podkarpackim zmaga się z bardzo dużą presją fiskalną — ich dochody własne nie wystarczają już na pokrycie kosztów administracji, oświaty i pomocy społecznej. Samorządy te tracą finansową samodzielność i są coraz bardziej uzależnione od dotacji z budżetu państwa.
Niemal co trzecia gmina w województwie podkarpackim generuje dochody własne, które nie wystarczają już na pokrycie kosztów podstawowych usług publicznych — administracji, oświaty i pomocy społecznej. Taki obraz regionu wyłania się z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego pt. „Znikająca Polska lokalna; Finansowe skutki depopulacji gmin”, który analizuje wpływ kurczącej się liczby mieszkańców na kondycję finansową samorządów.
Blisko jedna trzecia gmin bez bufora bezpieczeństwa
Z danych PIE wynika, że około 33% gmin na Podkarpaciu funkcjonuje w warunkach bardzo dużej presji fiskalnej. W praktyce oznacza to, że lokalne budżety są stale obciążane rosnącymi kosztami stałymi, a jednostki te utraciły margines bezpieczeństwa finansowego. Ich codzienne funkcjonowanie polega na doraźnym łataniu niedoborów, a nie na planowaniu rozwoju.
Czytaj teżRzeszów wraca z bezpłatnymi meleksami na Cmentarz WilkowyjaDochody własne przestają wystarczać
Dochody własne gmin pochodzą głównie z podatku od nieruchomości oraz udziałów w podatkach PIT i CIT. Jak podaje raport PIE, w gminach objętych silną presją fiskalną te wpływy przestały pokrywać wydatki niezbędne do utrzymania administracji i infrastruktury społecznej. Skutkiem jest utrata finansowej samodzielności samorządów, które stają się coraz bardziej zależne od zewnętrznych dotacji i subwencji z budżetu państwa.
Problem nie dotyczy wyłącznie Podkarpacia. Jak wynika z analiz PIE cytowanych przez „Rzeczpospolitą”, w 2024 roku w co czwartej polskiej gminie koszty administracji, edukacji i pomocy społecznej przekroczyły wartość wszystkich dochodów własnych. Autorzy raportu wskazują, że zjawisko to jest ściśle powiązane z depopulacją — w latach 2004–2024 ludność zmniejszyła się w około 70% polskich gmin, co ogranicza bazę podatkową przy jednoczesnym wzroście jednostkowych kosztów utrzymania infrastruktury.
Koszty rosną szybciej tam, gdzie ubywa mieszkańców
Dane przytaczane w raporcie pokazują, że w gminach dotkniętych silną depopulacją jednostkowe wydatki na administrację rosły w latach 2015–2024 wyraźnie szybciej niż w gminach rozwijających się demograficznie. Podobną dynamikę odnotowano w wydatkach na pomoc społeczną, które w najbardziej dotkniętych jednostkach niemal się podwoiły. Mechanizm jest prosty: koszty utrzymania szkół, urzędów i placówek pomocowych w dużej mierze mają charakter stały, więc gdy liczba mieszkańców spada, te same wydatki trzeba rozłożyć na mniejszą populację i mniejszą bazę podatkową.
Obligatoryjne wydatki bez pola na oszczędności
Sytuację podkarpackich samorządów pogarsza dodatkowo presja kosztowa niezwiązana bezpośrednio z demografią: inflacja, kolejne podwyżki płacy minimalnej oraz rosnące ceny energii. Ponieważ wydatki na oświatę, administrację i pomoc społeczną mają charakter obligatoryjny — gminy nie mogą po prostu zrezygnować z ich finansowania — samorządy stają przed koniecznością szukania oszczędności w obszarach, które i tak pozostają poza ich kontrolą.
Źródła
Tekst opracowany z pomocą sztucznej inteligencji. Za publikację odpowiada Redakcja Co w Rzeszowie.
Powiązane materiały
19 mln zł na modernizację Orlików na Podkarpaciu
Minister sportu i turystyki **Jakub Rutnicki** poinformował podczas konferencji w Podkarpackim Urzędzie Wojewódzkim w Rzeszowie o przyznaniu **19 milionów złotych** na modernizację kolejnych Orlików w regionie. To już trzecia transza środków w ramach Programu Rozwoju Infrastruktury Sportowej, obejmująca tym razem 19 gmin i powiatów na Podkarpaciu.
Schrony pod nowymi halami sportowymi na Podkarpaciu. 19 mln zł na Orliki
Minister sportu i turystyki Jakub Rutnicki przekazał samorządom z Podkarpacia kolejne 19 mln zł na remont 19 boisk Orlik. Podczas środowej konferencji w Rzeszowie wojewoda podkarpacki Teresa Kubas-Hul ogłosiła też start programu ochrony ludności na lata 2027–2031, w ramach którego samorządy będą mogły ubiegać się o środki na budowę schronów pod nowo powstającymi obiektami sportowymi.
Ponad 100 ton azbestu zniknęło z posesji w gminie Świlcza
W tegorocznej edycji zbiórki azbestu na terenie gminy Świlcza specjalistyczna firma odebrała ponad 100 ton wyrobów zawierających eternit z 48 posesji. Koszt akcji przekroczył 75 tysięcy złotych i w całości pokryła go gmina. Samorząd zachęca mieszkańców, którzy wciąż mają eternit na swoich działkach, do składania wniosków o jego bezpłatne usunięcie.
