WSA uchyla wpis Pomnika Czynu Rewolucyjnego do rejestru zabytków
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę Stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia i stwierdził nieważność dwóch decyzji, które wpisały Pomnik Czynu Rewolucyjnego do rejestru zabytków. Rozprawa odbyła się 9 września 2026 roku, a wyrok jest nieprawomocny – stronom przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność dwóch decyzji, na mocy których Pomnik Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie został wpisany do rejestru zabytków. Rozprawa, na której rozstrzygnięto wieloletni spór o status monumentu, odbyła się 9 września 2026 roku, a orzeczenie jest nieprawomocne.
Sąd unieważnił decyzję ministra i konserwatora
Skład orzekający pod przewodnictwem sędziego Andrzeja Nogala uwzględnił skargę Stowarzyszenia Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia. Stowarzyszenie, które jest obecnym właścicielem terenu z pomnikiem, nie zgadzało się z decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 24 września 2025 roku, utrzymującą wpis obiektu do rejestru zabytków. WSA stwierdził nieważność nie tylko decyzji ministra, ale również poprzedzającej ją decyzji Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z sierpnia 2024 roku. Dodatkowo sąd zasądził od ministra na rzecz skarżącego stowarzyszenia 697 zł zwrotu kosztów postępowania.
Wyrok jest nieprawomocny, co oznacza, że każdej ze stron przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pisemne motywy rozstrzygnięcia nie zostały jeszcze opublikowane, więc nie wiadomo, czy sąd dopatrzył się błędów proceduralnych organów ochrony zabytków, czy uchybień dotyczących głębszych podstaw prawnych wpisu.
Miasto przegrało też w sądzie cywilnym
Decyzja WSA to nie jedyny front prawnej batalii o monument. Miasto Rzeszów równolegle próbuje na drodze cywilnej odzyskać teren, na którym stoi pomnik. Jak informowaliśmy w tekście o zabezpieczeniu Pomnika Walk Rewolucyjnych przez ratusz, władze miasta prowadzą działania konserwatorskie wobec obiektu od lipca 2026 roku. Sąd Okręgowy w Rzeszowie oddalił jednak w maju 2026 roku powództwo miasta przeciwko Zakonowi Bernardynów, w którym ratusz chciał podważyć transakcję z 2006 roku, na mocy której zakon przejął z bonifikatą tereny ogrodów i działkę z pomnikiem. Władze Rzeszowa złożyły apelację w kwietniu 2026 roku.
Od symbolu PRL do spornego zabytku
Pomnik, odsłonięty w 1974 roku według projektu profesora Mariana Koniecznego, po upadku komunizmu stracił swoją propagandową funkcję, pozostając jednak wyraźnym elementem krajobrazu centrum miasta. Jak wynika z niezależnego researchu, w sporze od lat ścierają się dwie wizje: prezydent Konrad Fijołek opowiada się za zachowaniem monumentu jako symbolu miasta, powołując się na badania Uniwersytetu Rzeszowskiego, według których nawet około 80 procent mieszkańców jest przeciwnych rozbiórce, natomiast Instytut Pamięci Narodowej od lat domaga się usunięcia obiektu na mocy ustawy dekomunizacyjnej.
Przełom nastąpił w czerwcu 2024 roku, gdy zakon bernardynów, zmęczony sporem ideologicznym, nieodpłatnie przekazał pomnik Stowarzyszeniu Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia – organizacji otwarcie dążącej do jego wyburzenia. To uruchomiło wpis do rejestru zabytków: w sierpniu 2024 roku decyzję wydał wojewódzki konserwator, a w wrześniu 2025 roku utrzymało ją ministerstwo, blokując możliwość swobodnej rozbiórki. Wrześniowy wyrok WSA z 2026 roku po raz kolejny stawia ten status pod znakiem zapytania, a los monumentu pozostaje nierozstrzygnięty do czasu prawomocnego zakończenia obu postępowań – administracyjnego i cywilnego.
Źródła
Tekst opracowany z pomocą sztucznej inteligencji. Za publikację odpowiada Redakcja Co w Rzeszowie.
Powiązane materiały
Baranówka: w Rzeszowie powstają nowe tereny rekreacyjne
Na osiedlu Baranówka w Rzeszowie trwa budowa zielonych terenów rekreacyjnych w rejonie ulic Zajęczej, Raginisa i Prymasa 1000-lecia. W tym roku zrealizowano drugi etap: ścieżki spacerowe, ławki, pergole, ogród deszczowy i blisko tysiąc nasadzeń. Dwa etapy kosztowały łącznie ponad 300 tys. zł, a w przyszłym roku powstanie ciąg pieszy i rozbudowany plac zabaw.
Rzeszów wraca z bezpłatnymi meleksami na Cmentarz Wilkowyja
Przed Dniem Wszystkich Świętych na rozległym Cmentarzu Wilkowyja w Rzeszowie znów pojawią się bezpłatne meleksy. Miasto wraz z Miejskim Przedsiębiorstwem Gospodarki Komunalnej wznawia usługę po udanym pilotażu, odpowiadając na prośby seniorów zgłaszane podczas spotkań osiedlowych z prezydentem Konradem Fijołkiem. Pojazdy będą kursować w pięć dni października, co około 15 minut.
Rzeszów: tańsze paliwo dla mieszkańców z kartą do 4 października
Do niedzieli, 4 października, na stacji paliw MPK Rzeszów przy ul. Lubelskiej 54 obowiązuje rabat 15 groszy na litrze benzyny Pb95 i oleju napędowego dla posiadaczy aktywnego Pakietu Mieszkańca. To kolejny benefit w ramach Rzeszowskiej Karty Mieszkańca, z której korzysta już ponad 73 tysiące osób.
